Đàm Thị Diệu Thuý
Phòng ĐT&QLKH
Trong mấy tháng gần đây, hầu hết giảng viên cán bộ ở trường ai nấy đều căng thẳng và gặp nhau là hỏi chuyện về kiểm định chất lượng, về tự đánh giá, về phiếu điều tra minh chứng…Tuy vậy nhưng hầu như chẳng ai hiểu làm việc đó để làm gì và làm như thế nào, chỉ biết cứ làm đã. Và tôi cũng là một người trong số đó. Chúng tôi phải làm phiếu đánh giá tiêu chí nhưng bản thân còn chẳng biết có bao nhiêu tiêu chí cần đánh giá, đánh giá cái gì và đánh giá như thế nào. Tuy nhiên, sau buổi tập huấn về tự đánh giá trong tại trường trong tuần qua (một hoạt động nằm trong khuôn khổ của việc triển khai tổ chức và thực hiện giai đoạn 1 của quá trình tự đánh giá), tôi đã nhận thức được nhiều điều và cảm thấy tự tin hơn khi cùng mọi người tham gia vào các hoạt động của kiểm định chất lượng giáo dục.
Kiểm định chất lượng giáo dục trường là hoạt động đánh giá mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn giáo dục do Bộ giáo dục và đào tạo quy định đối với nhà trường ở các trình độ đào tạo. Kiểm định chất lượng là hoạt động cần thiết đối với nền giáo dục Việt Nam trong thời kỳ mới. Sở dĩ nói như vậy bởi nước ta hiện nay đã là thành viên chính thức của WTO, đã hội nhập quốc tế. Gia nhập tổ chức thương mại thế giới đã mở ra nhiều cơ hội cho lao động nước ta. Tuy nhiên một thực tế là trình độ nhân lực Việt Nam chưa đáp ứng được với sự phát triển của thế giới. Làm sao nguồn nhân lực của nước ta đã được chấp nhận khi mà nền giáo dục của ta được một trường đại học danh tiếng của nước Mỹ đánh giá là rơi vào khủng hoảng và có nhiều ngộ nhận. Trong hội thảo về giáo dục tổ chức tại Mỹ với sự có mặt của gần 100 Hiệu trưởng các trường đại học cao đẳng Việt Nam, trường đại học Harvard (Mỹ) đã nêu ra 5 ngộ nhận, 3 khủng hoảng và 1 bất thường của giáo dục nước ta. Chúng ta có tỉ lệ người sử dụng Internet trên 17% (năm 2007) cao hơn cả ấn Độ, một nước rất phát triển về công nghệ thông tin. Tuy nhiên số người dùng Internet chủ yếu là trong gia đình, công cộng chứ không xuất phát từ trường học. Hãy nhìn vào bảng xếp loại số lượng các công trình nghiên cứu khoa học được đăng tải trên các tạp chí khoa học quốc tế sẽ thấy được giáo dục nước ta kém xa không chỉ các nước phương Tây mà ngay trong khu vực chúng ta cũng khó lòng mà bằng được họ. Bằng cấp của chúng ta chưa được các nước trong khu vực cũng như thế giới chấp nhận vì nó chưa đạt chuẩn quốc tế. Đó là một sự thật đau lòng mà không ai trong số chúng ta có thể chối cãi được. Ngay tại Hội nghị Diên Hồng về giáo dục năm 2003, các nhà nghiên cứu về giáo dục hàng đầu của Việt Nam cũng đã nhận định 3 phương diện của giáo dục Việt Nam đang xuống cấp nghiêm trọng là dân trí, nhân lực và nhân tài. Suy nghĩ, lối sống tiêu cực, tác phong đạo đức bị xói mòn, nguồn nhân lực không đáp ứng kịp với sự phát triển kinh tế xã hội, khả năng thực hành kém v.v. Những thực tế trên cho thấy nếu như chúng ta bây giờ mới bắt tay vào làm kiểm định chất lượng giáo dục thì cũng đã là muộn màng.
Không chỉ cần thiết mà kiểm định chất lượng là hoạt động bắt buộc đối với các nhà trường, từ năm 2005, hoạt động này đã được đưa thành Luật, trong đó nêu cụ thể: “Kiểm định chất lượng giáo dục được thực hiện định kỳ trong phạm vi cả nước và đối với từng cơ sở giáo dục. Kết quả của kiểm định chất lượng giáo dục được công khai để xã hội được biết và giám sát”. Trong năm 2007, Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo cũng đã ban hành các quyết định số 66/QĐ-BDG&ĐT và 76/QĐ-BDG&ĐT quy định các tiêu chuẩn đánh giá và các quy trình thực hiện việc kiểm định chất lượng ở các trường đại học, cao đẳng, trung cấp. Nói như vậy có nghĩa nếu chúng ta không tham gia vào hoạt động này của Bộ giáo dục và đào tạo thì vô tình chúng ta tự rút mình ra khỏi hoạt động chung của ngành giáo dục, tức là rút tên ra khỏi cuộc đua dành thương hiệu của trường.
Tự đánh giá là một khâu quan trọng trong kiểm định chất lượng trường đại học cao đẳng hay kiểm định chương trình đào tạo. Tự đánh giá đóng vai trò như một bước chuẩn bị để đánh giá ngoài. Bản báo cáo tự đánh giá sẽ cung cấp cho đoàn đánh giá ngoài những thông tin tự đánh giá cơ bản nhất của trường. Tự đánh giá bao gồm tự đánh giá trong và đánh giá ngoài. Tự đánh giá là quá trình nhà trường tự xem xét, nghiên cứu... dựa trên các tiêu chuẩn đánh giá mà Bộ giáo dục và đào tạo ban hành để báo cáo về mọi lĩnh vực liên quan đến hoạt động giáo dục của trường, từ đó có những điều chỉnh sao cho phù hợp với chuẩn đã đề ra. Sau khi hoàn thành tự đánh giá trong, sẽ có một ban đánh giá ngoài bao gồm các chuyên gia (không là thành viên của trường) tiến hành khảo sát, đánh giá xem mức độ đáp ứng được các tiêu chuẩn do Bộ ban hành của nhà trường đến đâu. Trong quá trình khảo sát, các chuyên gia sẽ có các cuộc phỏng vấn từ người lãnh đạo cho đến học sinh sinh viên trong trường về các hoạt động liên quan cũng như một số chuẩn và tiêu chí mà bất cứ người nào cũng phải nắm bắt được, vì hoạt động tự đánh giá được áp dụng cho tất cả các thành viên trong trường từ người cao nhất cho đến người thấp nhất theo trọng trách nhiệm vụ được giao cho mọi loại vị trí công việc. Chính vì vậy, để có thể tự đánh giá một cách hiệu quả sẽ mất nhiều thời gian, đỏi hỏi cả bộ máy liên quan bao gồm Ban giám hiệu, ban chủ nhiệm khoa, các phòng ban, giảng viên và sinh viên đầu tư thời gian và công sức. Kết quả và lợi ích do tự đánh giá đem lại rất lớn. Tự đánh giá sẽ cung cấp những thông tin mà không phải ai cũng được biết: những thông tin đó luôn tồn tại trong cơ sở đào tạo nhưng có thể chỉ một nhóm nhỏ được biết. Từ những thông tin thu thập được, Hội đồng tự đánh giá sẽ có cái nhìn tổng thể về các hoạt động của cơ sở đào tạo, những điểm mạnh và những điểm còn tồn tại để có những điều chỉnh phù hợp và đầu tư kịp thời để tạo ra những chuyển biến tích cực.
Trong khâu tự đánh giá, hoạt động thu thập minh chứng cũng đóng vai trò quan trọng. Tài liệu minh chứng sẽ được phân loại theo từng chuẩn và tiêu chí. Dựa vào hệ thống minh chứng đó sẽ có các phiếu đánh giá tiêu chí. Đây là công việc gây không ít khó khăn cho chúng tôi. Phiếu đánh giá tiêu chí đòi hỏi người làm báo cáo phải nắm rõ được các hoạt động của nhà trường để có thể mô tả và phân tích khách quan chính xác, đồng thời tìm ra được những lợi thế và những mặt còn tồn tại trong hoạt động đó. Từ đó đưa ra phương hướng hoạt động nhằm khắc phục những tồn tại đã nêu. Giai đoạn 2 là giai đoạn quan trọng vì thông qua các loại tài liệu minh chứng, ban đánh giá ngoài mới xác định được thực sự nhà trường đã hoạt động thế nào trong các năm học gần đây. Chẳng hạn, hàng năm chúng ta vẫn tiến hành tuyển sinh, nhưng quy trình của ta đã đúng chưa, còn thiếu cái gì. Chúng ta có Hội đồng khoa học và đào tạo nhà trường nhưng thực sự Hội đồng đó đã làm việc hiệu quả chưa. Cơ sở vật chất của nhà trường đã thực sự đáp ứng được tiêu chuẩn đề ra hay chưa? v.v. Hồ sơ minh chứng sẽ cho ban kiểm định biết được nhà trường đã làm được gì và chưa làm được gì so với chuẩn mà Bộ giáo dục và đào tạo đã ban hành.
Các tiêu chuẩn mà Bộ giáo dục và đào tạo đưa ra gồm 10 chuẩn (55 tiêu chí), trong đó yêu cầu các trường phải báo cáo về tình trạng chất lượng giáo dục, về hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học, nguồn nhân lực, cơ sở vật chất cũng như các vấn đề liên quan khác.
Công tác kiểm định chất lượng giáo dục đã được tiến hành đồng bộ. Tính đến thời điểm này, đã có 173 trường đại học, 178/208 trường cao đẳng đã hoàn thành tự đánh giá trong, 20 trường đại học đã hoàn thành tự đánh giá trong và đánh giá ngoài và đang chờ được công nhận; 27 trường đại học chờ đánh giá ngoài; 16 trường cao đẳng đang chờ đánh giá ngoài. Nếu chúng ta không ý thức được hết tầm quan trọng của hoạt động kiểm định này thì trường cao đẳng nghệ thuật Hà Nội sẽ không thực hiện đúng tiến độ do Bộ quy định, và tất yếu là trường chúng ta sẽ không có tên trong danh sách các trường đã được đánh giá. Hậu quả trước mắt có thể nhận thấy là người học sẽ không tìm đến trường ta, điều đó sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến bản thân mỗi người thế nào thì ai cũng biết. Vậy mỗi người hãy cố gắng góp sức mình vì trường nghệ thuật của Thủ đô.
Hà Nội, ngày 23 tháng 6 năm 2009
Đ.T.D.T
